Trwyddedau TB yng Nghymru a Lloegr dros gyfnod y COVID-19

Mae rhaglen o brofion croen TB statudol yn cael ei chynnal ar wartheg Prydain Fawr. Mae ffermwyr yn cael gwybod bod angen cynnal prawf TB trwy lythyr sy’n nodi hefyd y dyddiad cynharaf ar gyfer dechrau’r prawf ac erbyn pryd y mae’n rhaid cwblhau’r prawf. Dyma’r cyfnod profi fel y’i gelwir ac mae’n amrywio yn ôl y math o brawf.

Os na fydd yr holl wartheg dan sylw wedi cael y prawf TB erbyn dyddiad ola’r cyfnod profi, bydd y fuches yn colli ei statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF) gan fod y prawf nawr yn hwyr. Bydd cyfyngiadau symud yn cael eu gosod yn awtomatig a fyddan nhw ddim yn cael eu codi tan fod yr holl wartheg wedi’u profi. Dim ond o dan amodau arbennig y caiff gwartheg eu symud i ac o’r daliad bryd hynny, a rhaid cael trwydded gan yr Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanigion (APHA) i wneud hynny. Rhaid cynnal prawf TB hefyd ar fuches sydd wedi colli ei statws OTF am fod achos o TB ynddi neu am fod briwiau nodweddiadol TB wedi’u cael mewn archwiliad lladd-dy arferol (masnachol). Bydd gan bob prawf ei gyfnod profi ei hun.

Fel arfer, os bydd prawf TB yn hwyr, bydd cyfyngiadau llym yn cael eu gosod ar symudiadau gwartheg y fferm dan sylw. Oherwydd y problemau sy’n wynebu ffermwyr a milfeddygon dros gyfnod y COVID-19, mae’n bosib na fydd modd cwblhau pob prawf TB erbyn y dyddiad angenrheidiol. Mae’r Cwestiynau a’r Atebion hyn yn esbonio’r rheolau TB sydd wedi’u llacio yng Nghymru a Lloegr er mwyn lleihau rhai o’r effeithiau gwaethaf. Os ydy’ch gwartheg chi yn yr Alban, cysylltwch ag APHA ar 03000 600 704 neu e-bostiwch [email protected] am gyngor os yw’ch prawf TB yn hwyr.

Mae’r Cwestiynau ac Atebion hyn yn berthnasol i:

Fuchesi yng Nghymru a Lloegr:

  • oedd â statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF) ond sydd bellach o dan gyfyngiadau am fod prawf TB yn hwyr neu heb ei gwblhau yng nghyfnod profi’r fuches
  • wedi colli ei statws OTF oherwydd achos o TB neu am fod briwiau TB wedi’u gweld wrth archwilio cig yn y lladd-dy, a bod y prawf TB yn sgil hynny yn hwyr neu heb ei gwblhau yn y cyfnod profi.

Nid yw’r senarios canlynol yn disgrifio buchesi sydd o dan gyfyngiadau symud oherwydd anghysonderau Gwasanaeth Symud Gwartheg Prydain (BCMS) h.y. lle nad yw cofnodion gwartheg y ffermwr yn cyfateb i gofnodion y BCMS. Canllaw i Gymru a Lloegr yw hwn os na ddywedir yn wahanol.

I wneud cais i APHA am drwydded yng Nghymru a Lloegr, defnyddiwch y manylion cysylltu isod:

Cymru
0300 303 8268
[email protected]

Lloegr
03000 200 301
[email protected]
Mae yna ffurflen gais am drwydded ar GOV.UK y gallwch ei e-bostio at APHA.

Cofiwch wneud cais i APHA o leiaf bum niwrnod cyn bod angen y drwydded.

Cwestiynau ac Atebion

Cysylltwch ag APHA os oes angen trwydded gyffredinol arnoch i symud gwartheg sydd o dan gyfyngiadau yn syth i ladd-dy.  Bydd y drwydded yn para mewn grym fel arfer am oes y cyfyngiadau TB a bydd yn cynnwys cyfarwyddyd ar gludo, glanhau a diheintio. Ni chaiff gwartheg sydd wedi cael adwaith amhendant (IR) a gwartheg adweithiol deithio i ladd-dy ar drwydded gyffredinol. Rhaid gofyn i APHA am drwydded benodol (dim ond os ydych am ladd yr anifeiliaid hynny’n breifat). Gwnewch yn siŵr bod y lladd-dy’n derbyn gwartheg o fuchesi sydd o dan gyfyngiadau cyn anfon eich anifeiliaid yno.

Cyn belled â bod y ‘farchnad goch’ neu ganolfan gasglu yn cael derbyn y gwartheg ac wedi’i chymeradwyo i gymryd gwartheg sydd o dan gyfyngiadau TB, gallwch ofyn i APHA am drwydded i anfon eich gwartheg iddi, hyd yn oed os nad yw’r gwartheg wedi cael prawf TB yn y 90 diwrnod diwethaf.

Cewch, fe gewch chi ofyn i APHA am drwydded i gael llo yn lle llo sugno a gollwyd neu i brynu ychydig o loi i yfed llaeth dros ben cyn belled â bod y lloi’n dod o fuches sydd â statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF) a’u bod o dan 42 oed pan fyddant yn cael eu symud.  Os oes gan y fuches achos o TB neu os yw ei statws OTF wedi’i atal am fod briwiau TB wedi’u gweld  mewn archwiliad arferol mewn lladd-dy, bydd cais am drwydded i brynu lloi yn cael ei ystyried yn ôl ei rinweddau ac os yw wedi bodloni asesiad o’r risgiau.

Os nad yw’n ymarferol defnyddio ffrwythloni artiffisial, gallwch ofyn i APHA am drwydded i brynu tarw cyn belled â’i fod yn dod o fuches ‘heb TB’ swyddogol (OTF) sydd wedi cael prawf TB gyda chanlyniadau negyddol yn y 60 niwrnod cyn y symudiad, oni bai bod y symudiad wedi’i eithrio o’r gofyn hwn (er enghraifft, bod y tarw’n dod o ardal risg TB isel. Os oes gan y fuches achos o TB neu os yw ei statws OTF wedi’i atal am fod briwiau TB wedi’u gweld  mewn archwiliad arferol mewn lladd-dy, bydd cais am drwydded i brynu tarw’n cael ei ystyried yn ôl ei rinweddau ac os yw’n bodloni asesiad o’r risgiau.

Ar gyfer buchesi a oedd â statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF) ac sydd wedi’i golli am fod prawf yn hwyr, gallwch ofyn i APHA am drwydded i brynu buchod a threisiedi (hyd at 75 o anifeiliaid) tan hyd at dri mis ar ôl diwrnod olaf eich cyfnod profi gwreiddiol.  Rhaid i’r gwartheg ddod o fuches OTF a bodloni’r gofynion am brofion cyn symud.  Os oes gan y fuches achos o TB neu os yw ei statws OTF wedi’i atal am fod briwiau TB wedi’u gweld  mewn archwiliad arferol mewn lladd-dy, bydd cais am drwydded i brynu buchod a threisiedi’n ei ystyried yn ôl ei rinweddau ac os yw’n bodloni asesiad o’r risgiau.

Dim ond o dan drwydded y cewch symud unrhyw wartheg i’ch daliad. Bydd milfeddyg wedi asesu’r risg a rhaid i’r gwartheg ddod o fuches â statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF).  Bydd prawf cyn symud gyda chanlyniadau negyddol wedi’i gynnal ar y gwartheg neu byddant yn dod o Ardal TB Isel Cymru, Ardal Risg Isel Lloegr neu’r Alban.  Ni chewch drwydded fydd yn caniatáu ichi ehangu maint eich buches, ac os ydych yn symud nifer fawr o wartheg, efallai y bydd yn rhaid ichi eu hynysu oddi wrth weddill y stoc.

Ar gyfer buchesi a oedd â statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF) ac sydd wedi’i golli am fod prawf yn hwyr, gallwch ofyn i APHA am drwydded i brynu anifeiliaid stôr tan hyd at dri mis ar ôl diwrnod olaf eich cyfnod profi gwreiddiol.  Rhaid i’r gwartheg ddod o fuches OTF a bodloni’r gofynion am brofion cyn symud.  Ni chewch symud mwy na 75 o anifeiliaid yn y cyfnod hwn.  Os oes gan y fuches achos o TB neu os yw ei statws OTF wedi’i atal am fod briwiau TB wedi’u gweld  mewn archwiliad arferol mewn lladd-dy, bydd cais am drwydded i brynu stoc pesgi’n cael ei ystyried yn ôl ei rinweddau ac os yw’n bodloni asesiad o’r risgiau.

Gallwch symud gwartheg sydd wedi cael prawf croen TB gyda chanlyniad negyddol yn y 90 diwrnod diwethaf yn syth i Uned Besgi Gymeradwy (AFU) neu cyn belled â bod amodau’n cael eu bodloni, i Uned Besgi Gymeradwy Uwch gyda phorfa (AFUE) yn Lloegr, ond rhaid cael trwydded gan APHA.

Yng Nghymru, gallwch ofyn am drwydded i symud gwartheg sydd heb gael prawf TB yn y 90 diwrnod diwethaf yn syth i AFU ac o dan amgylchiadau arbennig, gall APHA ganiatáu’r symudiad cyn belled â bod y cais yn cael ei wneud am resymau didwyll i atal problem lles yn y fuches, fel prinder lle neu fwyd i’r gwartheg, a bod ceidwad yr AFU yn datgan yn ysgrifenedig ei fod yn fodlon i’r symudiad ddigwydd.  

Yn Lloegr yn unig, gallwch wneud cais i APHA i gael symud gwartheg nad ydyn nhw wedi cael prawf uniongyrchol i AFU yn Lloegr a gellir ystyried hyn tan hyd at dri mis ar ôl dyddiad ola’r cyfnod profi gwreiddiol.  Ni chewch symud mwy na 75 o wartheg o unrhyw fuches.  Gallwch ofyn i APHA hefyd am drwydded i symud gwartheg i fan casglu TB penodol cymeradwy (marchnad oren neu ganolfan gasglu).  Cewch symud lloi o dan 42 diwrnod oed sydd ddim wedi cael prawf TB ymlaen llaw. Bydd yn rhaid bod gwartheg 42 diwrnod oed a throsodd fod wedi cael prawf TB gyda chanlyniad negyddol yn y 90 diwrnod diwethaf hyd yn oed os nad oedd yn bosibl profi’r holl wartheg yn y fuches a’u bod yn aros i gael eu profi.

Yng Nghymru a Lloegr, mewn buchesi sydd ag achos o TB neu sydd â briwiau nodweddiadol TB wedi’u cael mewn archwiliad lladd-dy arferol, bydd cais am drwydded i symud gwartheg i AFU yn cael ei ystyried yn ôl ei rinweddau ac os yw’n bodloni asesiad o’r risgiau.

Na chewch.  Mae’r holl Unedau Pesgi Trwyddedig (LFUs) yn Ardal TB Isel Cymru neu Ardal Risg Isel Lloegr, sydd wrth reswm yn ardal ag ychydig iawn o TB Gwartheg.  I amddiffyn yr ardaloedd hyn, dim ond gwartheg o fuchesi sydd â statws OTF ac sydd wedi cael prawf cyn symud (os oes angen) fydd yn cael mynd i’r LFU.

Gall APHA roi trwyddedau ar gyfer symud lloi o dan 42 diwrnod oed i:

  • Unedau Ynysu TB (TBIU) yng Nghymru, ond dim ond os oes achos o TB yn eich buches, nid os yw’ch buches o dan gyfyngiadau symud am ichi gynnal prawf TB yn hwyr
  • TBIU yn Lloegr
  • Unedau Pesgi Cymeradwy (AFU) yng Nghymru a Lloegr
  • Unedau Pesgi Cymeradwy (Uwch) gyda phorfa (AFUE) yn Lloegr

Bydd gofyn bod lloi 42 diwrnod oed a throsodd fod wedi cael prawf TB yn y 30 niwrnod diwethaf fel arfer i gael symud i TBIU, neu yn y 90 diwrnod diwethaf i gael symud i AFU, felly darllenwch yr ateb i’r cwestiwn blaenorol am werthu gwartheg.  Gellir rhoi trwydded hefyd i symud lloi i fan crynhoi TB penodol cymeradwyo (marchnad oren neu ganolfan gasglu) yn Lloegr, lle’u bo’n gweithredu o hyd.  Bydd gofyn bod gwartheg 42 diwrnod oed a throsodd fod wedi cael prawf TB a chael canlyniad negyddol yn y 90 diwrnod diwethaf hyd yn oed os nad oedd yn bosibl profi’r holl wartheg yn y fuches a’u bod yn dal i fod yn hwyr.

Mewn buchesi ag achos o TB neu fuchesi sydd â’u statws ‘heb TB’ swyddogol wedi’i atal (OTFS) am fod briwiau TB wedi’u gweld mewn archwiliad arferol mewn lladd-dy, caiff cais am drwydded i symud lloi i AFU/AFUE neu drwy farchnad oren ei ystyried yn ôl ei rinweddau ac os yw’n bodloni asesiad o’r risgiau.

Prin iawn yw’r dewis os nad oes modd cwblhau prawf buches sy’n hwyr.  Gallech ystyried prynu parlwr godro symudol i odro’ch treisiedi a/neu gallech brynu lloi i yfed y llaeth neu i sugno’r treisiedi.  Darllenwch y cyngor ar gynlluniau wrth gefn ar sut i helpu’ch busnes i wrthsefyll effeithiau cyfyngiadau ar symud eich buches. 

Na chewch.  Ystyrir bod y risg o symud gwartheg, gan gynnwys lloi o dan 42 diwrnod oed, o fuches sydd â hanes profi anghyflawn i fuches arall sydd wedi colli ei statws OTF yn rhy fawr.  Gallai eu symud i AFU fod yn bosib gan fod yr unedau hyn wedi’u cymeradwyo, yn cael eu monitro ac yn gorfod cadw at ofynion bioddiogelwch llym, ac mae’r holl wartheg yn cael eu lladd.

Er mwyn cael symud gwartheg o CPH parhaol (pCPH) i tCPH, rhaid bodloni’r gofynion o ran profion cyn symud TB, ac os cafwyd achos o TB yn y fuches, bydd angen iddi fod wedi’i phrofi yn y 30 niwrnod diwethaf. Yn achos buchesi heb achos o TB sydd â phrawf TB hwyr, lle bydd y gwartheg sy’n cael eu symud yn aros yn yr un busnes, mae’n bosibl ystyried eu symud tan hyd at dri mis ar ôl diwedd y cyfnod profi gwreiddiol.  Os medrir, dylid rhoi prawf cyn symud ar y gwartheg sy’n cael eu symud hyd yn oed os nad oes modd cynnal prawf y fuches gyfan.  Rhaid i’r tCPH fod yn yr un ardal risg TB a chaiff cyfyngiadau symud eu gosod arni.  Bydd angen cwblhau prawf TB y fuches ar yr holl anifeiliaid cymwys, gan gynnwys y rhai sy’n cael eu symud i’r tCPH os na chawsant brawf cyn symud.  Ar gyfer buchesi ag achos o TB neu sydd â’u statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF) wedi’i atal am fod briwiau TB wedi’u gweld mewn archwiliad lladd-dy arferol, caiff cais am drwydded i symud gwartheg rhwng pCPH a tCPH heb y prawf cyn symud gofynnol ei hystyried yn ôl ei rinweddau ac os yw wedi bodloni asesiad o’r risgiau.