Profion TB Statudol ar fuchesi ym Mhrydain yn ystod cyfnod y COVID-19

Mae’r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (APHA) yn cydnabod bod llawer o broblemau’n wynebu ffermwyr dros gyfnod pandemig COVID-19.  Mae ganddi gynllun wrth gefn yn barod os oes nad oes capasiti milfeddygol i gynnal profion croen TB.

Cyhoeddodd APHA gyngor i filfeddygon ar 19 Mawrth 2020 er mwyn sicrhau bod profion TB yn cael eu blaenoriaethu yn yr un ffordd ledled Prydain. Mae APHA wedi cyhoeddi rhagor o nodiadau briffio ar gyfer milfeddygon ers hynny ym Mhorth Milfeddygon APHA a bydd yn cyhoeddi rhagor o wybodaeth wrth i’r sefyllfa ddatblygu.

Ar hyn o bryd, cyfarwyddyd APHA yw parhau i gynnal profion croen TB statudol ond mae’r Prif Swyddog Meddygol yn cadw golwg ar y sefyllfa a gallai newid ei gyfarwyddyd os bydd angen, wrth i sefyllfa COVID-19 ddatblygu.  Mae’r Cwestiynau ac Atebion isod yn ymdrin â Phrydain Fawr yn unig, os na ddywedwn yn wahanol.

Cwestiynau ac Atebion

Cyffredinol

Mae’n naturiol eich bod yn teimlo’n bryderus gyda sefyllfa sy’n newid mor gyflym bob dydd.  Yn ogystal â’r cyngor cyffredinol am COVID019 ar GOV.WALES, mae llawer o fudiadau ar gael all helpu ffermwyr, gan gynnwys Rhwydwaith y Gymuned Ffermwyr yng Nghymru a Lloegr, Tir Dewi yng Nghymru a’r RSABI yn yr Alban.

Rhwydwaith y Gymuned Ffermwyr 03000 111999 (ar agor: 7am -11pm)
Tir Dewi 0800 121 4722 (ar agor: 7am – 10pm)
RSABI 0300 111 4166 (ar agor: 7am – 11pm)
Samariaid 116 123 (ar agor drwy’r dydd)

Mae llawer o wybodaeth ar wefan FarmWell ynghylch sut i ofalu amdanoch chi’ch hunan a lles eich busnes.  Mae gan y Bwrdd Datblygu Amaethyddiaeth a Garddwriaeth (AHDB) dudalen o wybodaeth am ymateb Llywodraeth y DU gan gynnwys ei chyngor i fusnesau, ewch i GOV.WALES.

Barn APHA yw dim ond os bydd y milfeddyg yn credu bod modd ei gynnal yn ddiogel yn unol â’r cyngor iechyd cyhoeddus ar COVID-19 y dylai prawf TB gael ei gynnal. Mae Cymdeithas Milfeddygon Prydain (BVA) a Chymdeithas Milfeddygon Gwartheg Prydain (BCVA) ill dwy wedi cyhoeddi canllawiau ar gyfer milfeddygon sy’n cynnal profion TB ac ar sut i wneud hynny’n ddiogel.  Dylai’r milfeddyg siarad â’r ffermwr ac asesu’r risgiau cyn ymweld â’r fferm, i wneud yn siŵr ei bod yn saff ac yn ymarferol cynnal y prawf TB a chadw pellter cymdeithasol hefyd. Gall ffermwyr helpu trwy sicrhau bod ganddyn nhw gyfleusterau da ar gyfer trafod anifeiliaid fel na fydd angen i bobl fynd yn agos i’w gilydd. Dylai pob ffermwr gadw at y cyngor a chadw dwy fetr (chwe throedfedd) o bellter rhyngddo a’i fet pan fydd yn cynnal profion ar ei anifeiliaid.  Cynghorir hefyd fod y nifer lleiaf posibl o bobl sydd ei angen i drin yr anifeiliaid yn bresennol wrth gynnal y profion.

Os oes symptomau COVID-19 arnoch chi (gwres, peswch newydd parhaus, colli neu newid eich synnwyr arogli neu flasu), yna cyngor y GIG yw’ch bod yn hunanynysu gartref. Cysylltwch â’ch Partner Darparu Milfeddygol (VDP) sy’n gyfrifol am gynnal eich profion TB.  Trafodwch aildrefnu’ch prawf TB gan ystyried faint o filfeddygon sydd ar gael ac a fydd modd ei gynnal yn ddiogel yn unol â’r cyngor iechyd diweddaraf ar COVID-19.  Os na fydd modd aildrefnu’r prawf o fewn y cyfnod profi, gofynnwch i’ch VDP neu’ch milfeddyg swyddogol gysylltu ag APHA iddyn nhw allu cofnodi hyn.

Os oes angen hunanynysu am fod symptomau COVID-19 ar rywun yn eich aelwyd, cysylltwch â’ch VDP yng Nghymru neu Loegr  neu’ch milfeddyg swyddogol (OV) yn yr Alban sy’n cynnal y profion TB. Trafodwch aildrefnu’ch prawf TB gan ystyried faint o filfeddygon sydd ar gael ac a fydd modd ei gynnal yn ddiogel yn unol â’r cyngor iechyd diweddaraf ar COVID-19.  Os na fydd modd aildrefnu’r prawf o fewn y cyfnod profi, gofynnwch i’ch VDP neu’ch milfeddyg swyddogol gysylltu ag APHA iddyn nhw allu cofnodi hyn.

Profion croen TB mewn buchesi â statws ‘heb TB’ swyddogol

Yng Nghymru, ni fydd modd gohirio nag estyn y cyfnod profi ar gyfer buchesi sydd â statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF). Ond os hoffech i’ch buches gael ei phrofi cyn dechrau’r cyfnod profi, cysylltwch â’ch milfeddyg swyddogol ac APHA i drafod y mater ymhellach.

Yn Lloegr, yn ystod y cyfnod clo cenedlaethol cyntaf ym Mawrth/Ebrill 2020, roedd APHA yn cael gohirio dyddiad cau’r cyfnod profi TB yn ôl rhinweddau pob achos.  Adolygodd APHA y sefyllfa ar gyfer y trydydd cyfnod clo cenedlaethol ac nid oes bwriad ailgyflwyno estyniadau dros dro i’r cyfnod profi TB ar hyn o bryd. Bydd APHA yn parhau i gadw golwg ar y sefyllfa wrth i COVID-19 fynd yn ei flaen.  Rydym yn cynghori ffermwyr gwartheg i archebu prawf TB gyda’u swyddogion milfeddygol cyn gynted ag y cân nhw wybod beth yw’r gofynion profi. Os na fydd modd i’r ceidwad gynnal y prawf TB o fewn y cyfnod, dylai gysylltu ag APHA am gyngor cyn gynted ag y gwelir bod problem. Darllenwch y Cwestiynau a’r Atebion am gynnal profion hwyr.

Yn yr Alban, nid yw’r rheolau ar brofion gwyliadwriaeth rheolaidd wedi newid.  Cedwir golwg ar y sefyllfa.

Mae profion TB wastad wedi cael eu cynnal mewn sawl rhan, yn enwedig os yw’r fuches yn fawr. Os na fydd un neu fwy o rannau’r prawf wedi’u cynnal pan ddaw’r cyfnod profi i ben, bydd y prawf yn cael ei ystyried yn hwyr. Os bydd prawf TB yn hwyr, bydd cyfyngiadau symud yn cael eu rhoi ar y fuches gyfan yn awtomatig a chaiff statws ‘heb TB’ swyddogol y fuches ei atal (OTFS) tan y caiff yr holl wartheg eu profi a chael canlyniad negyddol. Hyd yn oed os bydd rhai profion wedi’u cynnal, bydd cyfyngiadau’n cael eu gosod ar y fuches gyfan, nid dim ond ar y rhai fydd heb eu profi. Unwaith y caiff y prawf ei gynnal, caiff y prawf TB nesaf ei drefnu fel arfer yn ôl pryd y dylai’r prawf cynt fod wedi cael ei gynnal, ac nid pryd cafodd ei gynnal. Os bydd y prawf TB wedi’i ohirio am gyfnod hir, gall APHA newid dyddiad y prawf nesaf.

Fel arfer, rhaid cynnal profion croen ar bob anifail 42 diwrnod oed a throsodd yn y fuches er mwyn cadw neu adfer ei statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF). Os na fydd pob anifail wedi cael prawf, yna ystyrir bod y prawf yn anghyflawn, a rhaid cynnal profion ar yr anifeiliaid yn ddiweddarach er mwyn cwblhau’r prawf.  Rhaid gwneud hyn rhag colli cydnabyddiaeth ein partneriaid masnachu rhyngwladol o fuchesi ym Mhrydain sydd â statws OTF.

Yng Nghymru a Lloegr, mae newid dros dro i’r cyfarwyddiadau ar brofion TB tan 1 Awst 2021.  Os na fyddwch wedi gallu rhoi prawf croen TB rheolaidd neu wyliadwriaeth i loi oedd yn 180 o ddiwrnodau oed neu lai ar ddechrau’r prawf am nad oedd modd ei gynnal yn ddiogel yn unol â chanllawiau iechyd COVID-19 (cadw pellter cymdeithasol), ni fydd cyfyngiadau symud yn cael eu gosod ar fuches OTF. Yn yr achosion hyn, bydd y prawf wedi’i gynnal ar yr holl wartheg cymwys eraill yn y fuches (gan gynnwys y lloi y gellir eu profi’n ddiogel) yn y cyfnod profi perthnasol.  Daw’r newid dros dro hwn i ben o 1 Awst 2021.  Mae hyn yn golygu na fydd lloi o dan 180 o ddiwrnodau oed yn cael eu heithrio rhag profion croen os caiff TT1 i ran olaf y prawf ei gynnal ar neu ar ôl 1 Awst 2021.

Bydd.  Os cafodd twbercwlin ei chwistrellu ac os na fu modd darllen y prawf cyn pen 72 awr (+/- 4 awr), yna ni fydd y prawf yn ddilys a bydd rhaid ei gynnal eto.  Rhaid aros am o leiaf 60 diwrnod ers chwistrellu’r twbercwlin cyn ailgynnal y prawf.

Mae’r gofynion o ran profion TB cyn ac ar ôl symud yn aros heb eu newid. Os ydych am symud gwartheg o’ch daliad a bod angen prawf cyn symud arnyn nhw, cysylltwch â’ch milfeddyg mewn da bryd i wneud yn siŵr bod ganddo’r amser i gynnal y prawf. Gan mai profion preifat ydyn nhw, os nad yw’r milfeddyg sydd fel arfer yn cynnal eich profion TB ar gael, caiff milfeddyg arall sydd â’r cymwysterau perthnasol gynnal y prawf ichi.  Cyn prynu gwartheg, gwnewch yn siŵr fod y gwartheg sydd ag angen prawf cyn symud arnyn nhw wedi cael prawf a chanlyniad negyddol.  Ar gyfer ffermwyr yn Ardal Risg Isel Lloegr, Ardal TB Isel Cymru ac yn yr Alban, rydym yn eich cynghori’n gryf i wneud yn siŵr bod eich milfeddyg yn gallu cynnal y prawf ar ôl symud statudol ar yr anifeiliaid cymwys o fewn yr amser priodol cyn ichi symud y gwartheg i’ch daliad.

Profion croen TB ar loi mewn buchesi â statws ‘heb TB’ swyddogol

Fel arfer, nid oes angen prawf TB ar loi o dan 42 diwrnod oed. Er yng Nghymru a’r Alban, maen nhw’n cael eu cynnwys yn y profion cyfnod byr mewn buchesi lle cafwyd achos o TB ac yng Nghymru’n unig, yn y profion cadarnhau (gwirio) hefyd.  Mae APHA yn deall y gallai fod yn anodd cynnal profion TB ar loi bach a chadw pellter gan fod angen i bobl ddod yn agos at ei gilydd i drafod, dal a phrofi lloi bach.

Yng Nghymru a Lloegr yn unig, mae newid dros dro i’r cyfarwyddiadau ar brofion TB tan 1 Awst 2021. Mewn buchesi sydd â statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF), nid oes rhaid cynnal profion TB rheolaidd neu wyliadwriaeth ar loi o dan 180 diwrnod oed os bydd y milfeddyg o’r farn nad oes modd eu profi a chadw pellter diogel.  Bydd dal gofyn cynnal prawf croen TB rheolaidd neu wyliadwriaeth ar loi 42 diwrnod oed  a throsodd os bydd modd cadw at y rheolau cadw pellter cymdeithasol, a hefyd o dan yr amgylchiadau canlynol:

  • buchesi sy’n cael prawf cyfnod byr neu gadarnhau am fod ganddynt achos o TB (yng Nghymru, bydd rhaid profi lloi o dan 42 diwrnod oed)
  • os bwriedir eu hallforio (profion cyn allforio preifat)
  • os yw APHA wedi canfod bod cysylltiad â buches sydd ag achos o TB
  • os ydynt yn anifeiliaid sydd heb gael adwaith bendant a’u bod yn aros am gael ail brawf croen
  • os ydynt yn cael eu symud o’r daliad ac y byddai angen prawf TB cyn symud arnynt fel arfer
  • os oes angen prawf TB ar ôl symud ar ôl symud i ddaliad yn yr Alban, i Ardal Risg Isel yn Lloegr neu Ardal TB Isel yng Nghymru o ddaliad mewn ardal â mwy o achosion o TB.

Os bydd pob anifail cymwys 180 diwrnod oed neu fwy wedi cael prawf TB gyda chanlyniad negyddol, ystyrir bod y prawf wedi’i gwblhau. Caiff lloi 42 i 179 diwrnod oed nad oes modd eu profi’n ddiogel gan gadw pellter cymdeithasol eu gadael heb eu profi tan brawf TB nesaf y fuches.  Yn y cyfamser, rhaid cadw at y rheolau ynghylch profion TB cyn ac ar ôl symud.  Daw’r newid dros dro hwn i ben ar 1 Awst 2021.  Mae hyn yn golygu na fydd lloi o dan 180 o ddiwrnodau oed yn cael eu heithrio rhag profion croen os caiff TT1 i ran olaf y prawf ei gynnal ar neu ar ôl 1 Awst 2021.

Yn yr Alban, bydd y trefniadau profi TB arferol yn dal mewn grym.  Os na fydd hi’n bosibl cynnal profion TB ar loi yn ddiogel gan gadw pellter cymdeithasol, rhaid i’r milfeddyg gofnodi hynny ar y siart brofion fel prawf heb ei gynnal yn llawn. Os na chaiff y prawf ei gynnal yn llawn yn y cyfnod profi, bydd y prawf yn cael ei ystyried yn ‘brawf hwyr’. Caiff y fuches gyfan ei rhoi o dan gyfyngiadau symud a chaiff ei statws ‘heb TB swyddogol’ ei hatal tan y caiff profion eu cynnal ar yr holl anifeiliaid cymwys a’u bod i gyd yn cael canlyniad negyddol.

Yng Nghymru a Lloegr yn unig, mae newid dros dro i’r cyfarwyddiadau ar brofion TB mewn grym tan 1 Awst 2021. Mewn buchesi sydd â statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF), nid oes rhaid cynnal profion TB rheolaidd neu wyliadwriaeth ar loi o dan 180 diwrnod oed os bydd y milfeddyg o’r farn nad oes modd eu profi’n ddiogel a chadw pellter cymdeithasol.  Os na fydd eich milfeddyg yn gallu cynnal profion TB yn ddiogel ar loi 42 i 179 diwrnod oed, bydd yn rhoi cod arbennig wrth yr anifeiliaid hyn ar y siart brofion y bydd yn ei chyflwyno i APHA. Cyn belled â bod yr holl anifeiliaid eraill yn y fuches wedi cael prawf, ystyrir bod y prawf wedi’i gwblhau. Caiff lloi 42 i 179 diwrnod oed nad oes modd eu profi’n ddiogel gan gadw pellter cymdeithasol eu gadael heb eu profi tan brawf TB nesaf y fuches. Yn y cyfamser, rhaid cadw at y rheolau ynghylch profion TB cyn ac ar ôl symud. Os bydd eich milfeddyg yn penderfynu ei bod yn ddiogel cynnal prawf croen ar grŵp o loi o dan 180 diwrnod oed, yna dylai’r holl loi cymwys yn y grŵp hwnnw gael eu profi. Daw’r newid dros dro hwn i ben ar 1 Awst 2021.  Mae hyn yn golygu na fydd lloi o dan 180 o ddiwrnodau oed yn cael eu heithrio rhag profion croen os caiff TT1 i ran olaf y prawf ei gynnal ar neu ar ôl 1 Awst 2021. 

O edrych ar y data hanesyddol am brofion croen TB yng Nghymru a Lloegr, mae risg y gallai nifer fach o fuchesi sydd â TB fynd heb eu darganfod o beidio â phrofi’r stoc ifanc.  Ond mae risg hefyd y gallai ffermwyr ddewis peidio â chynnal profion o gwbl os oes perygl iddynt gael eu rhoi o dan gyfyngiadau am nad oes modd cynnal profion yn ddiogel ar eu stoc ifanc. Gallai hynny olygu na chaiff anifeiliaid a buchesi heintiedig eu darganfod ac y caiff yr haint ledaenu o fewn y fuches ac i fuchesi cyffiniol a bywyd gwyllt lleol. Yn ystod cyfnod y COVID-19, byddai manteision y newid dros dro hwn sef cynnal profion TB ar y rhan fwyaf o anifeiliaid, yn fwy na’r risg o golli nifer fach o fuchesi heintiedig lle dim ond y stoc ifanc sydd wedi’i heintio.   Bydd cadw’r gofyn i gynnal profion cyn ac ar ôl symud yn helpu i leihau’r risg.

Oes. Nid yw’r newid dros dro yng Nghymru a Lloegr i’r rheol ar brofion TB ar loi o dan 180 diwrnod oed yn effeithio ar y profion TB cyn allforio.  Bydd dal gofyn cynnal prawf TB a chael canlyniad negyddol ar yr holl wartheg 42 diwrnod a hŷn cyn eu hallforio.  Os na fydd modd cynnal profion ar y lloi yn ddiogel, yna ni fydd modd eu hallforio.

Na chewch. Ni fydd y newid dros dro yng Nghymru a Lloegr sy’n caniatáu peidio â chynnal prawf TB ar loi o dan 180 diwrnod oed mewn buchesi ‘heb TB’ swyddogol yn effeithio ar brofion TB cyn ac ar ôl symud. Bydd y gofyn i gynnal profion TB statudol cyn ac ar ôl symud ar wartheg ym Mhrydain yn aros. Os na fydd eich milfeddyg yn gallu cynnal profion TB cyn symud ar eich lloi yn ddiogel gan gadw pellter cymdeithasol, yna ni fyddwch yn cael eu symud a rhaid i’r anifeiliaid aros ar y daliad tan y bydd modd cynnal profion TB yn ddiogel arnynt.

Na chewch. Ni fydd y newid dros dro yng Nghymru a Lloegr sy’n caniatáu peidio â chynnal prawf TB ar loi o dan 180 diwrnod oed mewn buchesi ‘heb TB’ swyddogol, yn effeithio ar brofion TB cyn ac ar ôl symud. Bydd y gofyn i gynnal profion TB statudol cyn ac ar ôl symud ar wartheg ym Mhrydain yn aros. Bydd dal gofyn cynnal prawf TB ar ôl symud ar yr anifeiliaid o fewn 60-120 o ddiwrnod ar ôl eu symud i’ch daliad.

Profion croen TB ar fuchesi o dan gyfyngiadau TB

Mewn buchesi ag achos o TB, bydd dal gofyn cynnal profion cyfnod byr cyn pen 60 diwrnod ar ôl difa’r adweithydd olaf.  Bydd cyfnod o 30 diwrnod yn cael ei neilltuo’n awtomatig i gynnal y profion hyn. Yng Nghymru a Lloegr, os na fydd hi’n bosibl cynnal y prawf yn y cyfnod o 30 diwrnod oherwydd COVID-19, ychwanegir 30 diwrnod ato pan ddylech chi geisio cwblhau’r prawf (hynny yw, o fewn 120 o ddiwrnodau ar ôl difa’r adweithydd diwethaf).  Daw’r newid dros dro hwn i ben ar 1 Awst 2021.  Ni rhoddir amser ychwanegol i gynnal profion cyfnod byr os bydd y cyfnod profi 30 diwrnod yn dod i ben ar neu ar ôl 1 Gorffennaf 2021.  Rydyn ni’n eich cynghori i drefnu gyda’ch milfeddyg i gynnal prawf TB cyn gynted ag y cewch wybod gan APHA bod angen cynnal prawf.

Yn yr Alban, ni fydd y cyfnod ar gyfer cynnal profion cyfnod byr yn cael ei newid ond cedwir golwg ar y sefyllfa.

Os cafwyd gwartheg sy’n adweithio, ac os nad yw’n bosibl cynnal profion TB yn ddiogel ar rai neu’r holl loi sydd o dan 180 diwrnod oed, cyn belled â bod yr holl anifeiliaid cymwys eraill wedi’u profi, bydd APHA yn trefnu profion cadarnhau TB er bod y prawf croen gwreiddiol yn anghyflawn.  Caiff y prawf cyfnod byr nesaf ei gynnal o fewn 60 diwrnod ar ôl difa’r adweithydd olaf.  Dylech chi a’ch milfeddyg ystyried a yw’r anifeiliaid na fu modd cynnal profion TB yn ddiogel arnynt yn y prawf gwreiddiol bellach wedi tyfu’n ddigon mawr i gynnal profion TB yn ddiogel arnynt.

Pwysig: o 1 Awst 2021, rhaid profi pob anifail cymwys yn y fuches (gan gynnwys lloi) er mwyn gallu ystyried bod prawf wedi’i gwblhau ac i APHA allu trefnu’r prawf cyfnod byr nesaf.

Bydd hyn yn dibynnu a fydd yna adwaith i’r prawf cyfnod byr cyntaf.  Os na fydd modd cynnal profion ar loi o dan 180 diwrnod oed yn ddiogel a bod o leiaf un anifail yn adweithio, cyn belled â bod yr holl anifeiliaid cymwys eraill wedi cael eu profi, bydd APHA yn trefnu’r prawf cyfnod byr nesaf yn unol â’r arfer er na chafodd y prawf ei gwblhau.  Caiff y prawf cyfnod byr nesaf ei gynnal o fewn 60 diwrnod ar ôl difa’r adweithydd olaf.  Dylech chi a’ch milfeddyg ystyried a yw’r anifeiliaid na fu modd cynnal profion TB yn ddiogel arnynt yn y prawf gwreiddiol bellach wedi tyfu’n ddigon mawr i gynnal profion TB yn ddiogel arnynt. Os na fydd modd cynnal profion ar loi o dan 180 diwrnod oed yn ddiogel a bod gweddill yr anifeiliaid cymwys yn cael canlyniad negyddol (neu fod dim ond un neu ddau yn cael adwaith amhendant), nid yw’r prawf wedi’i gwblhau ac ni ellir ei gyfrif at bwrpas adfer statws OTF y fuches.  Os gellir trefnu bod yr anifeiliaid ifanc yn gallu cael prawf TB yn ddiogel, dylai’ch milfeddyg ddod yn ôl i gwblhau’r prawf. Os nad yw’n ymarferol iddo ddychwelyd yn fuan i gwblhau’r prawf, bydd APHA yn ei ystyried yn brawf cadarnhau ac yn trefnu prawf cyfnod byr arall.  Rhaid cynnal y nifer gofynnol o brofion croen TB ar bob anifail mewn buches ag achos o TB, gan gynnwys lloi o dan 180 diwrnod oed, a chael canlyniadau negyddol cyn y gellir adfer statws OTF y fuches.  Rhaid i fuchesi mewn Ardaloedd Risg Uchel ac Ardaloedd yr Ymylon yn Lloegr a buchesi sydd wedi colli statws OTF (OTFW) yng Nghymru gwblhau o leiaf dwy rownd o brofion cyfnod byr a chael canlyniadau negyddol.  Rhaid i fuches yng Nghymru sydd â statws OTF wedi’i atal (OTFS) gwblhau un prawf cyfnod byr, a rhaid i fuchesi OTFS yn Ardal Risg Isel Lloegr gwblhau un neu fwy o brofion cyfnod byr cyn y gellir adfer eu statws OTF.  Mae nifer y profion cyfnod byr a sut i’w dehongli yn dibynnu fel arfer a gafwyd briwiau TB arferol a/neu M. Bovis, y bacteriwm sy’n achosi TB, yn y gwartheg sy’n adweithio i’r prawf neu’r achosion yn y  lladd-dy sy’n datgelu bod achos o TB.

Pwysig: o 1 Awst 2021, rhaid profi pob anifail cymwys yn y fuches (gan gynnwys lloi) er mwyn gallu ystyried bod prawf wedi’i gwblhau ac i APHA allu trefnu’r prawf cyfnod byr nesaf.

Yng Nghymru, mae’r rhan fwyaf o fuchesi sydd wedi dal TB yn gorfod cael dau brawf cyfnod byr o’r bron gyda chanlyniadau negyddol, i gael eu statws ‘heb TB’ swyddogol yn ôl.  Dros gyfnod y COVID-19, efallai y bydd angen eu cwblhau mewn mwy nag un rhan.  Gellir estyn yr amser a gewch i gwblhau rhan olaf y prawf cyfnod byr olaf (sef y prawf cyn codi’r cyfyngiadau) i hyd at 120 o ddiwrnodau. Bydd gohirio rhan olaf y prawf cyfnod byr olaf am fwy na 30 diwrnod yn effeithio ar amseriad y prawf cadarnhau cyntaf wedi hynny (y prawf 6 mis).

Pwysig: o 1 Awst 2021, bydd disgwyl i bob ffermwr gwblhau pob prawf cyfnod byr o fewn y cyfnod profi arferol yng Nghymru.

Pan geir achos mewn lladd-dy, caiff statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF) y fuches ei atal a rhoddir y fuches y daeth yr anifail ohoni o dan gyfyngiadau symud.  Bydd arolygwyr cig yr Asiantaeth Safonau Bwyd yn anfon samplau o’r briwiau TB oedd ar y carcas i labordy APHA i adnabod y bacteriwm TB, M. Bovis.  Yn y cyfamser, bydd APHA yn dweud wrth eich milfeddyg i gynnal prawf croen cadarnhau ar y fuches ar unwaith.  Os bydd y labordy’n cael hyd i M. Bovis, gellir trefnu rhagor o brofion hyd yn oed os na chafodd anifeiliaid cymwys o dan 180 diwrnod oed eu cynnwys yn y prawf cadarnhau am nad oedd yn bosibl cadw at y rheolau ar bellter diogel.

Pwysig: o 1 Awst 2021, rhaid profi pob anifail cymwys yn y fuches (gan gynnwys lloi) er mwyn gallu ystyried bod prawf wedi’i gwblhau ac i APHA allu trefnu’r prawf cyfnod byr nesaf.

Yn Lloegr, os nad oes modd cynnal prawf TB ar loi o dan 180 diwrnod oed yn ddiogel a chadw pellter cymdeithasol, cyn belled â bod prawf wedi’i gynnal ar holl anifeiliaid cymwys eraill yr uned ac iddynt gael canlyniad negyddol, bydd APHA yn trefnu’r prawf rheolaidd nesaf. Wrth gyflwyno’r siart brofion i APHA, bydd eich milfeddyg yn rhoi cod arbennig wrth unrhyw loi 42-179 diwrnod oed nad oedd modd cynnal prawf TB yn ddiogel arnynt a chadw pellter cymdeithasol. Daw’r newid dros dro hwn i ben ar 1 Awst 2021.  Mae hyn yn golygu na fydd lloi o dan 180 o ddiwrnodau oed yn cael eu heithrio rhag profion croen os caiff TT1 i ran olaf y prawf ei gynnal ar neu ar ôl 1 Awst 2021.

Yng Nghymru, ni fydd gwartheg o dan 180 diwrnod oed mewn Uned Besgi Gymeradwy yn gorfod cael prawf croen TB rheolaidd.

Profion croen TB hwyr

Na fydd. Bydd APHA yn cadw dyddiad dechrau’r cyfnod profi pan ddylai’r prawf fod wedi’i gwblhau fel bod profion gwyliadwriaeth rheolaidd y dyfodol yn cael eu cynnal yr un pryd yn y flwyddyn.

Mae APHA yn deall na fydd rhai ffermwyr yn gallu cyflwyno’u gwartheg ar gyfer profion TB yn ystod y COVID-19.  Gallai hynny fod oherwydd salwch COVID-19, yr angen i hunanynysu neu i ofalu am bobl eraill sy’n sâl neu’n hunanynysu, neu i ofalu am blant am fod yr ysgolion wedi cau.  Yn y lle cyntaf, cysylltwch â’ch VDP yng Nghymru a Lloegr, neu’ch milfeddyg swyddogol yn yr Alban i aildrefnu’ch prawf TB. 

Os na fydd yn bosibl cwblhau’ch prawf TB o fewn y cyfnod profi, bydd y prawf yn hwyr.  Dylech gysylltu ag APHA am gyngor cyn gynted ag y medrwch, os medrir cyn y daw’r prawf yn hwyr. Os bydd prawf yn hwyr, bydd APHA yn dilyn y drefn arferol.  Caiff cyfyngiadau symud eu gosod yn awtomatig ar y fuches gyfan a chaiff statws ‘heb TB’ swyddogol y fuches ei atal (OTFS).  Gwneir hynny am na fydd statws TB y fuches yn hysbys ac y gallai felly fod yn berygl posibl i fuchesi eraill. 

Rhaid i ffermwyr gwartheg wneud yn siŵr nad yw lles eu hanifeiliaid yn dioddef tra bo’r fuches o dan gyfyngiadau symud oherwydd prawf TB hwyr.  Rydym yn cynghori ffermwyr yn gryf i baratoi ar gyfer sefyllfa o’r fath wrth i gyfnod y COVID-19 fynd yn ei flaen.

Ar ddechrau pandemig COVID-19, penderfynodd APHA lacio’r drefn yng Nghymru a Lloegr ar gyfer delio â phrofion TB hwyr oherwydd effaith y cyfyngiadau iechyd cyhoeddus ar y rhaglen profion croen.  Wrth i’r cyfyngiadau gael eu llacio yn haf 2020 a lefelau’r profion croen ddychwelyd i’r lefelau arferol, yn Lloegr yn unig aeth APHA yn ôl i’r drefn arferol ar gyfer delio â phrofion TB hwyr o 1 Medi 2020. Mae hyn yn golygu os daw’ch prawf yn hwyr, yn ogystal â gosod cyfyngiadau symud ar eich buches (atal y statws heb TB), byddwch yn cael llythyr oddi wrth APHA i ddweud bod y prawf yn hwyr a beth y dylech ei wneud i sicrhau’ch bod yn cydymffurfio â’r gofynion profi cyn dechrau meddwl trefnu prawf gorfodol.  Mae trefn APHA ar gyfer delio â phrofion TB hwyr yn ystyried yn awtomatig a ddigwyddodd rhywbeth eithriadol â’ch rhwystrodd rhag cynnal y prawf yn brydlon.  Mae’n bwysig iawn eich bod yn cysylltu ag APHA cyn y daw’r cyfnod profi i ben i ddweud beth oedd y rheswm pam na chafodd y prawf ei gynnal er mwyn iddyn nhw allu ystyried hyn. Mae hyn yn cynnwys rhesymau sy’n gysylltiedig â COVID-19 â’ch rhwystrodd rhag cynnal y prawf yn brydlon. Tan 1 Gorffennaf 2021, ni fyddwn yn tynnu sylw’r Asiantaeth Taliadau Gwledig (RPA) iddynt ostwng eich taliad fferm sengl ond rhaid ichi a/neu’ch milfeddyg esbonio wrth APHA nad oedd modd cynnal y prawf yn ystod y cyfnod profi oherwydd COVID-19.  Os bydd profion croen eich buches yn hwyr ar ôl 1 Gorffennaf 2021 neu os byddan nhw eisoes yn hwyr ar y dyddiad hwnnw, rhoddir eich manylion i’r RPA. Mae APGA yn cadw golwg ar sefyllfa’r COVID-19 ac effeithiau posibl y cyngor iechyd cyhoeddus ar brofion TB.

Yng Nghymru, bydd ceidwaid sydd â phrofion hwyr yn cael llythyr gyda dyddiad newydd arno a bydd rhaid cynnal y prawf erbyn y dyddiad hwnnw.  O ran profion buches, bydd rhaid cynnal y prawf o fewn dau fis ar ôl dyddiad y llythyr.  Ar gyfer profion anifeiliaid unigol (e.e. profion olrhain), rhaid cynnal y prawf o fewn un mis ar ôl dyddiad y llythyr.  Dilynir y drefn arferol gyda phrofion hwyr, gan gynnwys rhoi gwybod i’r asiantaeth dalu, os bydd y ceidwad dal heb gynnal y prawf erbyn y dyddiad profi newydd y tu hwnt i 1 Gorffennaf 2021.  Bydd trefniadau arferol APHA yn dod i rym ar gyfer unrhyw fuches newydd a fydd yn hwyr yn cael ei phrawf ar ôl 1 Gorffennaf 2021. Os oedd rhesymau eithriadol gan gynnwys COVID-19 pam y mae’r prawf yn hwyr, mae’n bwysig iawn bod y ceidwad yn esbonio wrth APHA.

Ym Mhrydain, o 1 Gorffennaf 2021, bydd APHA yn ailddechrau rhoi gwybod i asiantaethau talu am geidwaid sy’n cynnal eu profion yn hwyr er mwyn iddynt allu ystyried gostwng eu taliad fferm sengl.  Dylai unrhyw geidwaid oedd â rhesymau da â’u rhwystrodd rhag cynnal eu profion gysylltu ag APHA ar fyrder cyn i gyfnod y prawf ddod i ben.  Roedd hwn yn opsiwn oedd ar gael cyn dechrau’r pandemig.

Mae’r ddeddfwriaeth ym Mhrydain yn gostwng taliadau iawndal os nad yw ffermwr yn cynnal prawf ar ei anifeiliaid yn brydlon. Caiff yr iawndal ei leihau os ceir gwartheg sy’n adweithio i brawf sy’n 60 niwrnod neu fwy yn hwyr.

Yng Nghymru, ni fydd yr iawndal yn cael ei ostwng ar gyfer anifeiliaid sydd wedi cael eu difa at ddiben rheoli TB yn dilyn prawf hwyr tan 1 Gorffennaf 2021.  Ar ôl 1 Gorffennaf 2021, bydd y drefn ar gyfer gostwng iawndal yn ailddechrau ar gyfer anifeiliaid oedd wedi adweithio i brawf oedd 60 diwrnod neu fwy yn hwyr.

Mae cyfyngiadau symud yn cael eu gosod yn awtomatig ar fuchesi cyfan os yw eu profion TB yn hwyr a chaiff eu statws ‘heb TB’ swyddogol ei atal (OTFS). Mae hyn yn golygu nad yw gwartheg yn gallu cael eu symud i’r daliad nag ohono heb drwydded APHA. Os ydych chi yn y sefyllfa hon a’ch bod am symud eich gwartheg, rhaid ichi ofyn i APHA am drwydded gan ddefnyddio’r manylion cysylltu canlynol:

Cymru

0300 303 8268

[email protected]

Lloegr

03000 200 301

[email protected]

Mae yna ffurflen gais am drwydded ar GOV.UK y gallwch ei e-bostio at APHA

Yr Alban

03000 600 704

[email protected]

Profion gwaed interfferon-gama preifat yn Lloegr

Bydd APHA yn derbyn ceisiadau i gynnal profion interfferon-gama preifat cyn belled â bod labordy ar gael i’w cynnal.  Gofynnwch i’ch milfeddyg ddarllen Porth Milfeddygon APHA am ragor o wybodaeth.

Profion TB a symud gwartheg i ac o dir comin

Yng Nghymru, os ydych am symud gwartheg sydd ar ddaliad yn yr Ardal TB Ganolraddol neu Uchel i neu o dir comin, bydd eich holl wartheg 42 diwrnod oed a mwy wedi cael canlyniad negyddol i brawf croen o fewn 60 niwrnod cyn y symudiad er bod opsiynau i ffermwyr ddilyn trefniadau gwahanol. Gall prawf gwyliadwriaeth TB gyfrif fel prawf cyn symud ac mae trefniadau dros dro’n bod tan 1 Awst 2021 ar gyfer profion gwyliadwriaeth fel nad oes rhaid rhoi prawf TB i loi o dan 180 diwrnod oed. Cyn belled â bod y prawf gwyliadwriaeth yn cael ei gwblhau yn ôl y gofyn, cewch symud lloi o dan 180 diwrnod oed i dir comin o dan y trefniant hwn am 60 niwrnod ar ôl y prawf, heb brawf cyn symud.  Mae’r trefniant dros dro hwn tan 1 Awst 2021 ar gael hefyd i ffermwyr sy’n troi eu gwartheg allan i gomin sy’n ffinio â’u daliad ac sydd wedi dewis cynnal profion gwyliadwriaeth TB ar eu buches gyfan (profion y llywodraeth a phrofion preifat).  Ond rhaid cynnal prawf TB cyn symud o hyd os ydych am symud gwartheg i fuches arall.

Yn Lloegr, rhaid i bob anifail 42 diwrnod oed neu fwy mewn buches sy’n cael profion blynyddol neu amlach sy’n symud i neu o dir comin fod wedi cael canlyniad negyddol i brawf croen o fewn 60 niwrnod cyn y symudiad.  Bydd APHA yn fodlon ystyried trwyddedu rhai symudiadau heb brawf cyn symud ond dim ond o dan amgylchiadau eithriadol lle bo yna gytundeb rheoli TB ar y comin cyfan (gweler y cwestiwn nesaf).  Mae gwartheg sydd heb gael prawf yn risg gan nad yw eu statws TB yn hysbys.  Mae risg annerbyniol o uchel i wartheg sydd heb gael prawf sy’n cael eu troi allan i dir comin drosglwyddo TB i fuchesi eraill ac i fywyd gwyllt lleol.  Ni chewch symud unrhyw loi (na gwartheg eraill) cymwys nad ydych wedi gallu cynnal prawf TB arnynt yn ddiogel o dan y rheol pellter cymdeithasol i dir comin.  Bydd yn rhaid ichi drafod trefniadau eraill â’ch milfeddyg ar gyfer profi’ch lloi yn ddiogel, neu gallai’ch milfeddyg ddod yn ôl i roi prawf iddynt yn ddiweddarach.

O dan amgylchiadau arbennig iawn, bydd APHA yn rhoi trwydded i symud gwartheg heb brawf TB cyn symud os yw milfeddyg yn credu bod y cynllun rheoli TB ar gyfer y comin cyfan yn rhoi o leiaf yr un lefel o sicrwydd â phrofion TB.  Dylai cominwyr sydd â chynllun rheoli TB ar gyfer eu comin gysylltu ag APHA i drafod eu hamgylchiadau arbennig.

Unwaith y bydd y prawf TB yn hwyr, caiff y fuches gyfan ei rhoi o dan gyfyngiadau symud a chaiff ei statws ‘heb TB’ swyddogol ei atal (OTF).  Bydd y cyfyngiadau’n para tan y bydd yr holl wartheg wedi cael canlyniad negyddol i brawf TB. Tra’u bod o dan gyfyngiadau, ni fydd modd symud gwartheg i nac o’r daliad heb drwydded APHA.

Yng Nghymru, rhaid rhoi prawf croen TB i bob anifail cymwys 180 diwrnod oed a hŷn a chael canlyniad negyddol er mwyn cael codi’r cyfyngiadau symud.  Byddwch wedyn yn cael troi gwartheg sydd wedi cael prawf yn y 60 niwrnod diwethaf a lloi o dan 42 diwrnod oed i’r tir comin.  Gellir trwyddedu lloi o dan 180 diwrnod oed sydd heb gael prawf i fynd i dir comin o dan y trefniadau dros dro a ddisgrifir yn yr ateb i’r cwestiwn cyntaf.

Yn Lloegr, rhaid rhoi prawf croen TB i bob anifail cymwys 180 diwrnod oed a hŷn a chael canlyniad negyddol er mwyn cael codi’r cyfyngiadau symud.  Ond os oes gennych loi o dan 180 diwrnod oed nad oedd modd rhoi prawf yn ddiogel iddynt ac na chawsant brawf gwyliadwriaeth TB, ni chewch eu symud nhw i’r tir comin, hyd yn oed os yw gweddill y fuches wedi cael canlyniad negyddol i brawf TB.  Bydd dal gofyn rhoi prawf TB cyn symud i loi 42 diwrnod oed a mwy sy’n symud i neu o dir comin ac iddynt gael canlyniad negyddol, o fewn 60 diwrnod cyn eu symud.