Profion TB Statudol ar fuchesi ym Mhrydain yn ystod cyfnod y COVID-19

Mae’r Asiantaeth Iechyd Anifeiliaid a Phlanhigion (APHA) yn cydnabod bod llawer o broblemau’n wynebu ffermwyr dros gyfnod pandemig COVID-19.  Mae ganddi gynllun wrth gefn yn barod os na fydd digon o filfeddygon i gynnal profion croen TB.

Cyhoeddodd APHA gyngor i filfeddygon ar ddechrau’r argyfwng er mwyn sicrhau bod profion TB yn cael eu blaenoriaethu yn yr un ffordd ledled Prydain. Mae APHA wedi cyhoeddi rhagor o nodiadau briffio ar gyfer milfeddygon ers hynny ym Mhorth Milfeddygon APHA a bydd yn cyhoeddi rhagor o wybodaeth yn ôl y gofyn.

Ers dechrau’r pandemig, mae APHA wedi dweud y dylai profion croen TB statudol barhau ond y dylid cadw golwg fanwl ar y sefyllfa ac y gallai newid ei chyfarwyddiadau os bydd angen.  Mae’r Cwestiynau ac Atebion isod yn ymdrin â Phrydain Fawr, os na ddywedwn yn wahanol.

Cwestiynau ac Atebion

Cyffredinol

Mae’n naturiol eich bod yn teimlo’n bryderus gyda sefyllfa sy’n newid mor gyflym bob dydd.  Yn ogystal â’r cyngor cyffredinol am COVID019 ar GOV.WALES, mae llawer o fudiadau ar gael all helpu ffermwyr, gan gynnwys Rhwydwaith y Gymuned Ffermwyr yng Nghymru a Lloegr, Tir Dewi yng Nghymru a’r RSABI yn yr Alban.

Rhwydwaith y Gymuned Ffermwyr 03000 111999 (ar agor: 7am -11pm)
Tir Dewi 0800 121 4722 (ar agor: 7am – 10pm)
RSABI 0300 111 4166 (ar agor: 7am – 11pm)
Samariaid 116 123 (ar agor drwy’r dydd)

Mae llawer o wybodaeth ar wefan FarmWell ynghylch sut i ofalu amdanoch chi’ch hunan a lles eich busnes.  Mae gan y Bwrdd Datblygu Amaethyddiaeth a Garddwriaeth (AHDB) dudalen o wybodaeth am ymateb Llywodraeth y DU gan gynnwys ei chyngor i fusnesau, ewch i GOV.WALES.

Barn APHA trwy gydol argyfwng COVID-19 fu dim ond os bydd y milfeddyg yn credu bod modd ei gynnal yn ddiogel yn unol â’r cyngor iechyd cyhoeddus cyfredol ar COVID-19 y dylai prawf TB gael ei gynnal. Mae Cymdeithas Milfeddygon Prydain (BVA) a Chymdeithas Milfeddygon Gwartheg Prydain (BCVA) ill dwy wedi cyhoeddi canllawiau ar gyfer milfeddygon sy’n cynnal profion TB ac ar sut i wneud hynny’n ddiogel. Nawr mae cyfyngiadau iechyd cyhoeddus wedi cael eu llacio, disgwylir i brofion croen TB gael eu cynnal fel arfer.

Cysylltwch â’ch Partner Darparu Milfeddygol (VDP) sy’n gyfrifol am gynnal eich profion TB.  Bydd yn trafod aildrefnu’ch prawf TB â chi, gan ystyried faint o filfeddygon sydd ar gael ar yr adeg honno.  Os na fydd modd aildrefnu’r prawf o fewn y cyfnod profi, gofynnwch i’ch VDP neu’ch milfeddyg swyddogol gysylltu ag APHA iddyn nhw allu cofnodi hyn.

Profion croen TB mewn buchesi â statws ‘heb TB’ swyddogol

Rhoddwyd diwygiad dros i bolisi profion TB ar waith yng Nghymru a Lloegr i helpu i brofi buchesi yn brydlon pan oedd cyfyngiadau iechyd cyhoeddus ar waith (cadw pellter cymdeithasol). Gallai Milfeddygon Swyddogol esemptio lloi o dan 180 diwrnod oed, mewn buchesi â statws heb TB swyddogol yng Nghymru a Lloegr, rhag cael prawf croen, pe na bai’n bosibl cynnal profion mewn modd diogel. Nodwch i’r diwygiad dros dro hwn ddod i ben ar 1 Awst 2021. Rhaid cynnwys pob anifail cymwys yn y profion croen TB. Fel arfer mae hyn yn cynnwys lloi 42 diwrnod oed neu hŷn yn y rhan fwyaf o achosion, a lloi o dan 42 diwrnod oed yn achos rhai profion, yn benodol yng Nghymru.

Yng Nghymru, ni fydd modd gohirio nag estyn y cyfnod profi ar gyfer buchesi sydd â statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF). Ond os hoffech i’ch buches gael ei phrofi cyn dechrau’r cyfnod profi, cysylltwch â’ch milfeddyg swyddogol ac APHA i drafod y mater ymhellach.

Yn Lloegr, yn ystod y cyfnod clo cenedlaethol cyntaf ym Mawrth/Ebrill 2020, roedd APHA yn cael gohirio dyddiad cau’r cyfnod profi TB yn ôl rhinweddau pob achos.  Adolygodd APHA y sefyllfa ar gyfer y trydydd cyfnod clo cenedlaethol ac nid oes bwriad ailgyflwyno estyniadau dros dro i’r cyfnod profi TB ar hyn o bryd. Bydd APHA yn parhau i gadw golwg ar y sefyllfa wrth i COVID-19 fynd yn ei flaen.  Rydym yn cynghori ffermwyr gwartheg i archebu prawf TB gyda’u swyddogion milfeddygol cyn gynted ag y cân nhw wybod beth yw’r gofynion profi. Os na fydd modd i’r ceidwad gynnal y prawf TB o fewn y cyfnod, dylai gysylltu ag APHA am gyngor cyn gynted ag y gwelir bod problem. Darllenwch y Cwestiynau a’r Atebion am gynnal profion hwyr.

Yn yr Alban, nid yw’r rheolau ar brofion gwyliadwriaeth rheolaidd wedi newid.  Cedwir golwg ar y sefyllfa.

Mae profion TB wastad wedi cael eu cynnal mewn sawl rhan, yn enwedig os yw’r fuches yn fawr. Os na fydd un neu fwy o rannau’r prawf wedi’u cynnal pan ddaw’r cyfnod profi i ben, bydd y prawf yn cael ei ystyried yn hwyr. Os bydd prawf TB yn hwyr, bydd cyfyngiadau symud yn cael eu rhoi ar y fuches gyfan yn awtomatig a chaiff statws ‘heb TB’ swyddogol y fuches ei atal (OTFS) tan y caiff yr holl wartheg eu profi a chael canlyniad negyddol. Hyd yn oed os bydd rhai profion wedi’u cynnal, bydd cyfyngiadau’n cael eu gosod ar y fuches gyfan, nid dim ond ar y rhai fydd heb eu profi. Unwaith y caiff y prawf ei gynnal, caiff y prawf TB nesaf ei drefnu fel arfer yn ôl pryd y dylai’r prawf cynt fod wedi cael ei gynnal, ac nid pryd cafodd ei gynnal. Os bydd y prawf TB wedi’i ohirio am gyfnod hir, gall APHA newid dyddiad y prawf nesaf.

Fel arfer, rhaid cynnal profion croen ar bob anifail 42 diwrnod oed a throsodd yn y fuches er mwyn cadw neu adfer ei statws ‘heb TB’ swyddogol (OTF). Mae’n bosibl y bydd angen cynnwys anifeiliaid o dan 42 diwrnod oed mewn profion, yn benodol yng Nghymru. Os na fydd pob anifail wedi cael prawf, yna ystyrir bod y prawf yn anghyflawn, a rhaid cynnal profion ar yr anifeiliaid yn ddiweddarach er mwyn cwblhau’r prawf.  Rhaid gwneud hyn rhag colli cydnabyddiaeth ein partneriaid masnachu rhyngwladol o fuchesi ym Mhrydain sydd â statws OTF.

Bydd.  Os cafodd twbercwlin ei chwistrellu ac os na fu modd darllen y prawf cyn pen 72 awr (+/- 4 awr), yna ni fydd y prawf yn ddilys a bydd rhaid ei gynnal eto.  Rhaid aros am o leiaf 60 diwrnod ers chwistrellu’r twbercwlin cyn ailgynnal y prawf.

Mae’r gofynion o ran profion TB cyn ac ar ôl symud yn aros heb eu newid. Os ydych am symud gwartheg o’ch daliad a bod angen prawf cyn symud arnyn nhw, cysylltwch â’ch milfeddyg mewn da bryd i wneud yn siŵr bod ganddo’r amser i gynnal y prawf. Gan mai profion preifat ydyn nhw, os nad yw’r milfeddyg sydd fel arfer yn cynnal eich profion TB ar gael, caiff milfeddyg arall sydd â’r cymwysterau perthnasol gynnal y prawf ichi.  Cyn prynu gwartheg, gwnewch yn siŵr fod y gwartheg sydd ag angen prawf cyn symud arnyn nhw wedi cael prawf a chanlyniad negyddol.  Ar gyfer ffermwyr yn Ardal Risg Isel Lloegr, Ardal TB Isel Cymru ac yn yr Alban, rydym yn eich cynghori’n gryf i wneud yn siŵr bod eich milfeddyg yn gallu cynnal y prawf ar ôl symud statudol ar yr anifeiliaid cymwys o fewn yr amser priodol cyn ichi symud y gwartheg i’ch daliad.

Profion croen TB hwyr

Na fydd. Bydd APHA yn cadw dyddiad dechrau’r cyfnod profi pan ddylai’r prawf fod wedi’i gwblhau fel bod profion gwyliadwriaeth rheolaidd y dyfodol yn cael eu cynnal yr un pryd yn y flwyddyn.

Mae APHA yn deall na fydd rhai ffermwyr yn gallu cyflwyno’u gwartheg ar gyfer profion TB yn ystod y COVID-19.  Gallai hynny fod oherwydd salwch COVID-19, yr angen i hunanynysu neu i ofalu am bobl eraill sy’n sâl neu’n hunanynysu, neu i ofalu am blant am fod yr ysgolion wedi cau.  Yn y lle cyntaf, cysylltwch â’ch VDP yng Nghymru a Lloegr, neu’ch milfeddyg swyddogol yn yr Alban i aildrefnu’ch prawf TB. Os na fydd yn bosibl cwblhau’ch prawf TB o fewn y cyfnod profi, bydd y prawf yn hwyr.  Dylech gysylltu ag APHA am gyngor cyn gynted ag y medrwch, os medrir cyn y daw’r prawf yn hwyr. Os bydd prawf yn hwyr, bydd APHA yn dilyn y drefn arferol. Caiff cyfyngiadau symud eu gosod yn awtomatig ar y fuches gyfan a chaiff statws ‘heb TB’ swyddogol y fuches ei atal (OTFS). Gwneir hynny am na fydd statws TB y fuches yn hysbys ac y gallai felly fod yn berygl posibl i fuchesi eraill. Rhaid i ffermwyr gwartheg wneud yn siŵr nad yw lles eu hanifeiliaid yn dioddef tra bo’r fuches o dan gyfyngiadau symud oherwydd prawf TB hwyr. Rydym yn cynghori ffermwyr yn gryf i baratoi ar gyfer sefyllfa o’r fath wrth i gyfnod y COVID-19 fynd yn ei flaen.

Ar ddechrau pandemig COVID-19, penderfynodd APHA lacio’r drefn yng Nghymru a Lloegr ar gyfer delio â phrofion TB hwyr oherwydd effaith y cyfyngiadau iechyd cyhoeddus ar y rhaglen profion croen.  Wrth i’r cyfyngiadau iechyd cyhoeddus gael eu llacio, ailddechreuodd APHA ei phroses arferol ar gyfer delio â phrofion TB hwyr o 1 Gorffennaf 2021. Mae hyn yn golygu os daw’ch prawf yn hwyr, yn ogystal â gosod cyfyngiadau symud ar eich buches (atal y statws heb TB), byddwch yn cael llythyr oddi wrth APHA i ddweud bod y prawf yn hwyr a beth y dylech ei wneud i sicrhau’ch bod yn cydymffurfio â’r gofynion profi cyn dechrau meddwl trefnu prawf gorfodol.  Mae trefn APHA ar gyfer delio â phrofion TB hwyr yn ystyried yn awtomatig a ddigwyddodd rhywbeth eithriadol â’ch rhwystrodd rhag cynnal y prawf yn brydlon.  Mae’n bwysig iawn eich bod yn cysylltu ag APHA cyn y daw’r cyfnod profi i ben i ddweud beth oedd y rheswm pam na chafodd y prawf ei gynnal er mwyn iddyn nhw allu ystyried hyn. Mae hyn yn cynnwys rhesymau sy’n gysylltiedig â COVID-19 â’ch rhwystrodd rhag cynnal y prawf yn brydlon.

Ym Mhrydain, ar 1 Gorffennaf 2021, ailddechreuodd APHA roi gwybod i asiantaethau talu am geidwaid sy’n cynnal eu profion yn hwyr er mwyn iddynt allu ystyried gostwng eu taliad fferm sengl.  Dylai unrhyw geidwaid oedd â rhesymau da â’u rhwystrodd rhag cynnal eu profion gysylltu ag APHA ar fyrder cyn i gyfnod y prawf ddod i ben.  Roedd hwn yn opsiwn oedd ar gael cyn dechrau’r pandemig.

Mae’r ddeddfwriaeth ym Mhrydain yn caniatáu gostwng taliadau iawndal os nad yw ffermwr yn cynnal prawf ar ei anifeiliaid yn brydlon. Caiff yr iawndal ei leihau os ceir gwartheg sy’n adweithio i brawf croen sy’n 60 niwrnod neu fwy yn hwyr. 

Mae cyfyngiadau symud yn cael eu gosod yn awtomatig ar fuchesi cyfan os yw eu profion TB yn hwyr a chaiff eu statws ‘heb TB’ swyddogol ei atal (OTFS). Mae hyn yn golygu nad yw gwartheg yn gallu cael eu symud i’r daliad nag ohono heb drwydded APHA. Os ydych chi yn y sefyllfa hon a’ch bod am symud eich gwartheg, rhaid ichi ofyn i APHA am drwydded gan ddefnyddio’r manylion cysylltu canlynol:

Cymru

0300 303 8268

[email protected]

Lloegr

03000 200 301

[email protected]

Mae yna ffurflen gais am drwydded ar GOV.UK y gallwch ei e-bostio at APHA

Yr Alban

03000 600 704

[email protected]

Profion gwaed interfferon-gama preifat yn Lloegr

Bydd APHA yn derbyn ceisiadau i gynnal profion interfferon-gama preifat cyn belled â bod labordy ar gael i’w cynnal.  Gofynnwch i’ch milfeddyg ddarllen Porth Milfeddygon APHA am ragor o wybodaeth.